Meble wyplatane z wikliny i rattanu mają długą historię w Europie i Azji. W Polsce meblarstwo wiklinowe rozwijało się jako uzupełnienie rzemiosła koszarskiego — wikliniarze wytwarzający kosze stopniowo poszerzali asortyment o elementy wyposażenia wnętrz i ogrodów.
Historia mebli wiklinowych w Europie
Pierwsze zachowane w Europie meble wyplatane z wikliny i trzciny pochodzą ze starożytnego Egiptu i Rzymu. W zbiorach archeologicznych identyfikuje się krzesła i stołki wyplatane z trzciny papirusowej. W średniowiecznej Europie meble wiklinowe były stosunkowo rzadkie ze względu na ograniczony dostęp do surowca i prymitywne techniki obróbki.
Znaczący wzrost popularności mebli wiklinowych nastąpił w XVII i XVIII wieku, kiedy do Europy zaczęto sprowadzać rattan z Azji Południowo-Wschodniej. Rattan — łodyga palmy rattanowej — okazał się surowcem o wyjątkowej trwałości i elastyczności, lepszym do meblarstwa niż rodzima wierzba.
Fotel wiklinowy — forma i konstrukcja
Klasyczny europejski fotel wiklinowy ma konstrukcję z grubych pędów wierzby lub rattanu, wyplatany splotem krzyżowym lub spiralnym. Charakterystyczna dla tradycyjnych foteli wiklinowych jest masywna rama z wygiętych pędów i siedzisko wyplatane ciasnym splotem. Oparcia mogą być proste lub wyginane ku górze w charakterystyczną koronę.
W Polsce fotel wiklinowy kojarzony jest przede wszystkim z wystrojem ogrodów i werand. Tradycja ogrodowych mebli wiklinowych rozwinęła się na przełomie XIX i XX wieku, kiedy meble plenerowe stały się elementem mieszczańskiej kultury wypoczynku.
Papasan — forma azjatycka
Fotel papasan (zwany też „fotelem misą") pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej i jest wyplatany z rattanu lub bambusu. Charakterystyczna forma — okrągła, głęboka „misa" na podstawie — stała się popularna na Zachodzie po II wojnie światowej, kiedy żołnierze amerykańscy przywozili te meble z Japonii i Filipin. Fotel przedstawiony na zdjęciu to typowy przykład tej formy meblarskiej.
Cechy mebli wiklinowych
- Niska waga w porównaniu do mebli drewnianych o podobnych rozmiarach.
- Naturalna regulacja wilgotności — wiklina „oddycha".
- Podatność na uszkodzenia mechaniczne przy intensywnym użytkowaniu.
- Wrażliwość na wilgoć — meble z wikliny nieimpregnowanej nie nadają się do użytku na otwartym powietrzu bez ochrony.
- Możliwość naprawy i wymiany uszkodzonych fragmentów wyplotu.
Produkcja mebli wiklinowych w Polsce
W Polsce meblarstwo wiklinowe koncentrowało się historycznie w regionach uprawy wierzby wiciowej, przede wszystkim w Wielkopolsce. W XX wieku produkcja ta uległa częściowemu uprzemysłowieniu, zachowując jednak elementy rękodzielnicze przy wykończeniu i wyplataniu.
Po 1989 roku na rynku pojawiły się meble importowane z Azji i Afryki Północnej, wyplatane z rattanu, bambusu i syntetycznych materiałów naśladujących wikliny. Część polskich zakładów wikliniarskich zrezygnowała z produkcji mebli na rzecz wyrobów koszarskich i dekoracyjnych.
Pielęgnacja i konserwacja mebli wiklinowych
Meble z wikliny naturalnej wymagają regularnego nawilżania w pomieszczeniach o niskiej wilgotności powietrza. Sucha atmosfera powoduje kruchość i pękanie splotu. Meble zewnętrzne powinny być impregnowane olejem lnianym lub specjalnymi preparatami i przechowywane pod dachem w sezonie jesienno-zimowym.
Naprawa uszkodzeń polega na wpleciu nowych pędów w miejsca przerwania splotu. W przypadku mebli z rattanu naprawę przeprowadzają wyspecjalizowani rzemieślnicy, ponieważ rattan wymaga innych technik niż wiklina.
Meble syntetyczne jako alternatywa
Producenci mebli ogrodowych oferują coraz częściej wyroby z syntetycznego rattanu — polimeru tworzącego włókno o wyglądzie zbliżonym do naturalnego. Materiał syntetyczny jest odporny na warunki atmosferyczne i nie wymaga impregnacji, jednak nie posiada właściwości termoregulacyjnych naturalnej wikliny. Nie należy traktować go jako substytutu rzemiosła plecionkarskiego.
Więcej informacji o historii mebli wiklinowych zawiera artykuł na angielskiej Wikipedii (Wicker) oraz galeria na Wikimedia Commons.